• صفحه اصلی
•  /  سیمای عشایر
•  /  آمار و سرشماری ها

آمار و سرشماری ها

جمعیت

باتوجه به وجه تمایزی که جامع عشایری نسبت به سایر جوامع (شهری و روستایی) دارند سرشماری این جامعه به لحاظ شرایط اکولوژیکی و منحصر به فرد در مناطق ییلاقی صورت می گیرد. براساس نتایج سرشماری اجتماعی و اقتصادی عشایر کوچنده در مقاطع آماری 1366 ، 1377 و 1387 جمعیت عشایر  استان اردبیل در دوره قشلاقی به ترتیب 42,763 ، 72,213 و 66,521 نفر بوده است. همچنین جمعیت عشایر  استان اردبیل در همین دوره در دهه های آماری فوق به ترتیب 7/3 ، 5/5 و 6/5 درصد جمعیت عشایر کل کشور را شامل می گردد. جدول صفحه بعد روند تغییرات جمعیتی استان را بر اساس سرشماری عشایری 1366-1377-1387 را نشان می دهد.

روند تغییرات تعداد خانوار و جمعيت عشایری استان اردبیل بر اساس نتایج سرشماری عشایری 1387-1377-1366

ماخذ:  مرکز آمار ایران

بر اين اساس ميزان با سوادي سير صعودي داشته ولي نرخ رشد جمعيت در فاصله سالهاي 87~77 سير نزولي داشته است.

تغییر  و تحولات جمعیت عشایری

استان اردبيل در فاصله دو سرشماري 1366 و 1377 با انتزاع قسمت هايي از استان آذربايجان شرقي ايجاد شده است. لذا آمار دقيق سرشماري سال 1366 را ندارد بلكه با بررسي جمعيت شهرستان ها و طوايف و ايل های استان آذربايجان شرقی و تجزيه و تحليل دوره هاي استقرار عشاير در ييلاق و قشلاق اقدام به تهيه آمار سال 1366 براي استان اردبيل گردیده است.

طی دوره آماری 66~1377 جمعیت عشایر استان در قلمرو قشلاقی از 42763 نفر در سال 1366 با رشد سالانه 9/4  درصد به 72213 نفر در سال 1377 افزایش یافته است. (این روند با شدت کمتر در جمعیت عشایر کل کشور هم اتفاق افتاده است) به نظر می رسد افزایش جمعیت عشایری در استان اردبیل در سال 1377 به شرح ذیل بوده است:

1. با توجه به اینکه نخستین سرشماری عشایر کوچنده در سال 1366 در قلمرو ییلاقی انجام گرفت لذا امکان کم شماری جمعیت عشایری بدلیل پراکندگی، متحرک بودن جمعیت عشایری، صعب العبور بودن مناطق ییلاقی و کمبود امکانات، نیروی انسانی و غیره وجود دارد.
2. بعد از جدا شدن استان اردبیل از استان آذربایجان شرقی در سال 1372 و سعی و تلاش مجدانه متولیان سرشماری بمنظور تحت پوشش قرار دادن تقریبا کلیه استقرارگاه های جمعیت عشایری موجب افزایش جمعیت عشایر در این استان گردید، در این مورد می توان به سرشماری جمعیت عشایری شهرستان خلخال اشاره کرد که نخستین بار در سال 1377 سرشماری شد.
3. افزایش رشد طبیعی جمعیت.
4. در دهه 77~1387 جمعیت عشایر استان در دوره قشلاقی از 72213 نفر در سال 1377 با رشد منفی سالانه 8/0 درصد به 66521 نفر در سال 1387 کاهش نشان می دهد. (این روند در جمعیت عشایر کل کشور هم اتفاق افتاده است) کاهش جمعیت عشایری استان و کل کشور حاکی از کنترل رشد جمعیت در نتیجه اعمال سیاست های کنترل جمعیت و همچنین افزایش روند مهاجرت های جامعه عشایری به شهرها و روستا در اثر پایین بودن استانداردهای زندگی در مناطق عشایری به همراه مسائل و مشکلات اجتماعی–اقتصادی از عمده ترین دلایل مهاجرت و کاهش جمعیت عشایری در کنار کاهش طبیعی رشد جمعیت است.

با بررسی تغییر و تحولات جمعیت عشایر استان به این نتیجه می رسیم که جمعیت عشایر استان نسبت به جمعیت عشایر کل کشور در سه دهه اخیر افزایش یافته است و در مقایسه با جمعیت کل استان در دوره 66~1377  افزایش نشان می دهد اما در دهه 77~1387 کاهش یافته است. بنظر می رسد علت کاهش جمعیت عشایر همانند جمعیت روستائیان محدودیت های محیط اجتماعی–اقتصادی و مهاجرت روستائیان و عشایر به شهرها در این مناطق باشد.

پیش بینی جمعیت عشایر استان باتوجه به نرخ رشد منفی سالانه در مقطع آماری سال 87~1377 در 10 سال آینده (از سال 1387 الی 1397) از 66521 نفر در سال 1387 به 61325 نفر در سال 1397 کاهش خواهد یافت این در حالی است تعداد خانوار به دلیل رشد سالانه 74/1 درصد از 12818 خانوار در سال 1387 به 15172 خانوار در سال 1397 افزایش می یابد.

با عنایت به کمبود امکانات آموزشی، رفاهی، زیربنائی، بهداشتی و غیره و همچنین ناکافی بودن زیرساخت های لازم جهت اشتغال پایدار و جذب نیروی کار در مناطق روستایی و عشایری،  سبب کاهش جمعیت عشایر در دوره آماری 87~1377 شده، اما باتوجه به سیاست های دولت مبنی بر ارتقای شاخص های برخورداری در مناطق روستایی و عشایری و ایجاد بسترهای اشتغال زا در این مناطق امکان تثبیت جمعیت عشایری در سال های آینده محتمل است.